07.02.2020

Кыргыз тили Область

Кыргыз, орус класстары үчүн кыргыз тили жана адабияты боюнча  облустук олимпиаданын өткөрүлүшү

Жалпы маалымат

Мектеп олимпиадасынын облустук турунун өткөрүлүшү чынчыл атаандаштык, ак ниеттүүлүк жана билимге, катышуучулардын жөндөмдөрүнө, инсандык өзгөчөлүктөрүнө карата сый-урмат атмосферасынын жаратылышын талап кылат. Олимпиада тапшырмаларын аткарууда катышуучулар сабактарда калыптандырылган жөндөмдөр менен көндүмдөрдү көрсөтүүгө тийиш, бирок олимпиада тапшырмалары – бул татаалдыктын жогорку деңгээлиндеги тапшырмалар.

Катышуучулардын кыргыз тили жана кыргыз адабияты боюнча олимпиадасынын облустук этабы эки күндө өткөрүлөт.

1-күн. Оозеки тур. Олимпиаданын оозеки туру бир нече ырлардын топтомунан турат. Олимпиаданын катышуучусу калыстар тобунан кагаз жүзүндөгү ырды жана ага карата берилген суроолорду алат. Буга кошумча катышуучуга даярдануу үчүн актай кагаз берилет.

Ыр жазылган кагаздын оң бурчуна катышуучу өзүнүн каттоо номерин жазат. Андан соң калыстардын көзөмөлү алдында ага даярдануу үчүн 20 мүнөт берилет. Катышуучу ырды талдоодо анда колдонулган көркөм сөз каражаттарына маани бериши керек.

Катышуучу ырды тандаган соң, анын аталышын жана авторун атайт. Буларды калыстар тобу протоколго түшүрөт. Катышуучу көркөм окууга өз алдынча даярданат. Катышуучунун төмөндөгүлөргө укугу бар:

  • тексттен сөздөрдүн же айтымдардын астын чийип коюуга;
  • ырдын эмоционалдык тону аркылуу анын мүнөзүн аныктоого;
  •  көркөм туюндуруу каражаттарын талдоого ж.б.

Даярданып бүткөн соң катышуучу ырды үнүн чыгарып көркөм окуйт жана андан соң калыстар тобу тарабынан көркөмдүк өзгөчөлүктөрүнө карата берилген суроолорго жооп берет. Калыстар тобунун алдында ырды көркөм окууга жана ага карата берилген суроолорго жооп берүүгө 10 мүнөттөн ашпаган убакыт берилет.

  • Эрежени бузгандар (сүйлөшкөндөр, башка катышуучулардан көчүргөндөр) олимпиададан четтетилет.

Тил жагынан катышуучу

  • бай сөз запасын;
  • грамматикалык конструкцияларды түрдүүчө колдоно билүү жөндөмдүүлүгүн;
  • теориялык-адабий түшүнүктөргө (троп жана стилистикалык фигуралардын аттарына) ээ экенин  ж.б.у.с. көрсөтөт.

 2-күн. Экинчи күндүн тапшырмаларын аткарууга 3 саат берилет. Катышуучуларга сунуш кылынган тапшырмалар тил илиминин бардык бөлүмдөрүн чагылдырат жана катышуучулардын жөн гана билимге түз жетүүсүнө эмес, билимин чыгармачылык менен колдонуусуна жана сабактарда калыптандырылган (лексика, грамматика, пунктуация, окуу жана түшүнүү ж.б.у.с. боюнча) жөндөмдөрдү көрсөтүп берүүсүнө багытталган. Олимпиада үчүн төмөнкү типтердеги түрдүү тапшырмалар сунуш кылынышы мүмкүн:

  • контекстке жараша синоним жана антонимдердин тандалышы;
  • иретке келтирүү (бири-биринен ажыратылган сүйлөмдөрдөн же абзацтардан ырааттуу текст түзүү; чаржайыт түрдө берилген окуялардын иретин калыбына келтирүү);
  • текстте калтырылган бош жерлерди түрдүү сөз түркүмдөрү менен толуктоо;
  • трансформация, өзгөртүү, алмаштыруу;
  • сүйлөмдөрдү толуктоо (жетишпеген компонентти табуу);
  • жабык жана ачык типтеги суроолорго жооп берүү (кыска жана кеңири);
  • бир тил ичинде өзгөртүп кайра айтуу;
  • окулган тексттин стилин негиздеп түшүндүрүү;
  • жалпы текстти жана анын айрым бөлүктөрүн окуп түшүнүү, тексттин мааниси боюнча берилген суроолордун туура жоопторун таба билүү;
  • тыныш белгилерин туура коё билүү;
  • сөздөргө мүчөлөрдү туура жалгай билүү;
  • сөздөрдүн сүйлөм ичинде аткарган кызматын аныктай билүү;
  • сүйлөмдөрдү адабий тилдин нормасына ылайык түзө билүү ж.б.у.с.

Олимпиада тапшырмаларынын аткарылышынын башкы критерийи – өз алдынчалык.

Олимпиадада телефон чалууларга жана социалдык тармактардагы коммуникацияга, олимпиада катышуучулары тарабынан тапшырмалардын талкууланышына жана орток аткарылышына тыюу салынат. Бул шарттар бузулганда, катышуучу олимпиада катышуучуларынын курамынан чыгарылат.

Тапшырмаларды орток аткаруу же көчүрүү фактылары байкалган иштер, аткарылган тапшырмалардын сапаты жана санына карабастан, «0» деген упай менен бааланат.

Эгер иш кайра айтылган же көп бөлүгү кайра көчүрүлгөн комментарийсиз баштапкы тексттен гана турса, анда ал иш нөл упай менен бааланат.